Kool telen: van zaaien tot oogsten

Kool is een gewas van de lange adem. Je zaait hem vroeg, je plant hem uit zodra de kou uit de grond is, en je oogst hem maanden later. Wie dat geduld opbrengt, krijgt stevige kroppen die weken op het land kunnen blijven staan. Wie het overslaat, kijkt in augustus tegen bladeren aan waar alleen nog een skelet van over is.

De plant vraagt weinig bijzonders. Licht, vocht, ruimte en een plek die niet elk jaar dezelfde is. Dat laatste is geen gewoonte maar de kern van een gezonde teelt, en daarom staat het onderaan dit stuk nog eens apart.

Waar kool wil staan

Kies een plek met veel licht. Een plek die een groot deel van de dag in de schaduw ligt, levert een plant op die wel groeit maar geen krop vormt. Zon is dus de eerste eis, grond die vocht vasthoudt zonder dat het water erin blijft staan de tweede.

Werk met vaste bedden en vaste paden, in plaats van één groot veld dat je elk jaar omspit. Die vaste indeling is niet alleen netjes. Je loopt nooit meer op de grond waarin je planten wortelen, en de grond verdicht dus niet onder je voeten.

Een bed van ongeveer 1,20 meter breed is van twee kanten tot het midden te bereiken. Tegen een schutting, waar je maar van één kant bij kunt, houd je het smaller. Een pad van 30 tot 50 centimeter tussen de bedden is genoeg om te lopen en te knielen. Moet er een kruiwagen door, maak dan één hoofdpad van ongeveer 90 centimeter.

Ruimte per plant

Elke kool heeft ruimte nodig. Reken op ongeveer een halve meter rondom, zodat de bladeren elkaar net niet raken als ze volgroeid zijn.

Die afstand is geen cosmetische keuze. Een plant die te dicht op zijn buurman staat, houdt na een regenbui het vocht tussen de bladeren vast — en juist daar krijgen schimmels hun kans. Ruimte betekent lucht, en lucht betekent droge bladeren.

Zet de grootste soorten achteraan en de kleine vooraan. Een hoge plant die het licht van zijn buren wegneemt, is een plant die je beter aan de noordkant van het bed kwijt kunt.

Zaaien en uitplanten

Kool zaai je binnen voor, in potjes of in een koude bak. De plantjes groeien door zolang het buiten nog te koud is, en verhuizen naar het bed zodra ze stevig genoeg zijn.

Het moment van uitplanten hangt aan de laatste vorst van je streek. Uit de daggegevens van het KNMI over 1991 tot 2020 valt de gemiddelde laatste vorstnacht in De Bilt rond 16 april, in Rotterdam rond 11 april en in Twenthe rond 1 mei. Ligt je tuin verder dan 60 kilometer van een station, of heb je geen adres ingevuld, dan houdt hij half mei aan.

Hard de plantjes een week voor het uitplanten af: zet ze overdag buiten en haal ze ’s nachts weer binnen. Zo went het blad aan wind en temperatuurverschil, en blijft de groeistilstand na het planten kort.

Plant niet dieper dan het plantje in het potje stond. De groeipunt hoort boven de grond te blijven; zand ertegenaan werkt als een open deur voor rot.

Water geven en voeden

Kool vraagt een gelijkmatig vochtige grond. Schommelen tussen kurkdroog en kletsnat is precies waar de plant slecht tegen kan: de krop barst, of hij blijft klein.

Geef liever één keer flink dan elke dag een scheutje. Met een flinke gift bereikt het water de wortels, met een scheutje blijft het in de bovenste laag hangen en verdampt het voordat de plant er iets aan heeft.

Dek de grond tussen de planten af met compost of met een laag gemaaid gras. Zo blijft het vocht langer in de bodem, groeit er minder onkruid en komen regendruppels niet meer met een klap op de grond terecht.

Voedt niet te ruim met stikstof. Dat levert grote, zachte bladeren op waar luizen en rupsen als eerste op afkomen. Compost in het voorjaar is voor de meeste grond genoeg.

Rupsen, luis en knolvoet

Het koolwitje is de bekendste gast. Het legt zijn eitjes aan de onderkant van het blad, en de rupsen die eruit komen vreten in korte tijd het bladgroen weg. Kijk wekelijks onder de bladeren en wrijf de eitjes weg voordat ze uitkomen.

Een fijn insectengaas over het bed houdt het vlindertje buiten. Doe dat vanaf het moment dat je plant, niet pas als je de eerste rups ziet — dan is de eerste generatie al binnen.

Luis vestigt zich graag op de jonge scheuten. Meestal lost een sterk ontwikkelde plant het zelf op, want lieveheersbeestjes en zweefvliegen doen het werk voor je.

Gevaarlijker dan al het gevreesde ongedierte is knolvoet. Die ziekte overleeft jaren in de grond en er bestaat geen middel tegen. Wat je ertegen doet, is voorkomen: nooit op dezelfde plek opnieuw beginnen met een gewas uit deze familie, en geen aangetaste planten op de composthoop gooien.

Oogsten en bewaren

Oogst wanneer de krop stevig aanvoelt en de onderste bladeren niet meer rechtop staan. Wacht je te lang, dan barst de krop open en verliest hij zijn kwaliteit.

Snijd de stam net boven de grond af en laat de stronk niet staan: die gaat schimmelen en trekt de volgende generatie ongedierte aan.

Bewaar de kroppen op een koele, donkere plek met wat vocht in de lucht. In de koelkast houdt een krop het langst, mits je hem niet in plastic dichtknijpt — daar verstikt hij.

Waarom de standplaats verschuift

Ziekteverwekkers in de bodem overleven de winter. Zet je de volgende ronde weer dezelfde plant op dezelfde plek, dan komen die organismen direct in contact met de wortels van je nieuwe plantjes. Verander je de standplaats, dan vinden ze geen waardplant en sterven ze af.

Door de standplaats jaarlijks te veranderen, voorkom je dus dat ziekteverwekkers zich permanent in één deel van de grond vestigen. Voor de meeste gewasgroepen is de richtlijn dat er drie tot vier jaar tussen twee teelten zitten. Met vier bedden en een vaste volgorde kom je daar vanzelf op uit: elke groep schuift elk jaar een plek door, en pas na de hele reeks staat hij weer op zijn oude grond.

Dat is dezelfde reden waarom een mengsel van gewassen in plaats van één groot vak helpt. Een te groot deel van de tuin vol met één gewas geeft een ziekte alle ruimte om zich op te bouwen.

Begin daarom met het tekenen van je bedden en met het uitschrijven van de volgorde. Wat je in het voorjaar op papier zet, hoef je in juli niet meer uit het hoofd te kennen.