Schermbloemen telen: wortel, pastinaak en dille

Schermbloemen zijn de familie van de wortel, de pastinaak en de dille. Ze delen een bouwplan: een fijn vertakt blad en een bloeiwijze die als een open paraplu boven de plant uitsteekt. Wie ze in de moestuin zet, krijgt daar meer voor terug dan een groente alleen.

Je teelt ze om twee dingen. Om de wortel of het blad onder de grond, en om de bloem boven de grond, die bijen, zweefvliegen en andere bestuivers naar je tuin haalt op het moment dat je vruchtgewassen daar het meest aan hebben.

Wat er in deze familie zit

Wortel en pastinaak ken je als groente. Dille, venkel, kervel en karwij horen er ook bij, en de wilde peen groeit langs elke wegberm. De bloem van die wilde variant is eetbaar, net als de bloem van een doorgeschoten venkel.

Dat is de reden om een paar planten te laten staan als ze doorschieten. Een schermbloem die je niet oogst, is geen mislukking maar een bloemenborder in het klein.

Bloemen lokken bestuivers

Bestuivers krijgen het steeds moeilijker. Een tuin met alleen groente en kaalgeschoffelde paden biedt hun weinig, en juist de schermbloemen zijn voor veel soorten een makkelijk te bereiken bron.

Laat daarom een paar wortels of een hoek met dille staan tot ze bloeien. Je verliest er een handvol wortels mee en je wint er een tuin mee waarin het gonst op het moment dat je courgettes en pompoenen hun vruchten zetten.

Zet die bloeiers bij elkaar in een hoek, niet tussen de rijen die je wilt oogsten. Dan kun je de rest van het bed gewoon schoonhouden.

De grond voor wortel en pastinaak

Wortel en pastinaak willen een diepe, losse grond zonder stenen en kluiten. Elke steen in de weg betekent een knik of een vork in de wortel, en die zie je bij het oogsten terug.

Graaf niet te diep en spit geen verse mest door de grond. Op verse mest groeit een wortel liever blad dan wortel, en dat blad is precies waar de wortelvlieg op afkomt. Compost van vorig jaar is wel goed; mest van deze maand niet.

Zaai liever op een bed dat vorig seizoen al is bewerkt. Grond die in het najaar is losgemaakt en in het voorjaar alleen is geharkt, is voor deze gewassen beter dan grond die je in april nog hebt omgezet.

Zaaien en dunnen

Zaai dun en zaai op een rij. Bij wortel en pastinaak is dunnen het werk waar het meest misgaat: je trekt plantjes weg en de geur die daarbij vrijkomt, is precies wat de wortelvlieg naar je bed brengt.

Dun daarom in de avond, als de vlieg niet meer vliegt, en schoffel de resten meteen onder. Raap het uitgetrokken groen op in plaats van het te laten liggen.

Zaai in dunne rijen in plaats van in brede stroken. Tussen de rijen houd je genoeg ruimte om te schoffelen zonder de wortels te raken, en dat scheelt je onkruid dat met je wortels om water en licht vecht.

Dille

Dille zaai je niet in één keer voor het hele seizoen. Zaai om de paar weken een kort rijtje, dan heb je jonge blaadjes op het moment dat je ze nodig hebt in plaats van één keer zo veel dat je het niet op kunt.

Dille houdt van dezelfde losse grond als de wortel, maar mag minder diep. Je zaait het aan de oppervlakte en houdt het vochtig tot het bovenkomt.

Zodra dille gaat bloeien, stopt de bladproductie. Laat een paar planten doorschieten en zaai daarnaast een nieuw rijtje voor het blad.

Wortelvlieg en andere plagen

De wortelvlieg is de plaag van deze familie. Ze ruikt je wortels op afstand, legt haar eitjes ernaast, en de maden die eruit komen vreten gangen door de wortel.

Wat helpt: niet dunnen in de volle zon, geen verse mest, en een fijn gaas over het bed als je weet dat de vlieg in jouw omgeving voorkomt. Zet het gaas er meteen vanaf het zaaien op; later is zinloos.

Bladluis op dille en venkel is een teken dat de plant te veel voeding krijgt. Meestal verdwijnt de luis vanzelf zodra de lieveheersbeestjes er zijn, en anders knijp je de jonge scheuten gewoon weg.

Oogsten en bewaren

Wortels oogst je door ze los te steken, niet door ze aan het loof omhoog te trekken. Draai het loof direct boven de wortel af in plaats van het eraf te snijden; een afgesneden bladsteel gaat rotten in de opslag.

Pastinaak verdraagt vorst en wordt er zoeter van. Je kunt hem laten staan en oogsten wanneer je hem nodig hebt, zolang de grond niet dichtgevroren is.

Bewaar beide op een koele, vochtige plek, in zand of in een kist met vochtig papier. Een koele schuur of garage werkt beter dan de keuken, waar het te warm is.

Waarom deze familie in een eigen vak hoort

Ziektekiemen met een vaste gastheer verdwijnen als hun gewas verhuist. Daarom zet je deze gewassen niet telkens op dezelfde plek: met een vaste volgorde over je bedden ontsnap je aan de opbouw van wortelvlieg en wortelaaltjes in één hoek van de tuin.

Dille, venkel en de rest van de schermbloemen horen daar bij. Het zijn allemaal familieleden, dus ze delen hun plagen.

Teken de vakken en de volgorde voordat je zaait. Het is een half uur werk in februari en het scheelt je een seizoen waarin je halverwege de zomer moet verzinnen waar nog iets bij kan.