Tomaten en aardappelen telen

Tomaten en aardappelen horen bij elkaar, ook al zet je ze nooit naast elkaar in hetzelfde bed. Ze komen uit dezelfde plantenfamilie en stellen bijna dezelfde eisen: warmte, veel voeding en een plek waar het water weg kan. Wie dat goed regelt, haalt een van de hoogste opbrengsten uit de kleinste oppervlakte van de hele tuin.

Er zit ook een keerzijde aan die verwantschap. De ziekte die de ene soort treft, treft de andere ook. Daarom is de plek die je ze geeft minstens zo belangrijk als het zaad dat je koopt.

De warmste plek van de tuin

Deze twee willen de zonnigste hoek die je hebt. Reken op minstens 6 uur direct zonlicht per dag; een tomaat rijpt in de schaduw niet af en een aardappel blijft er klein.

Kijk voor je plant waar de zon op de langste dag staat en waar hij ’s middags verdwijnt. Beschutting tegen wind is welkom, maar geen schaduw: een muur op het zuiden is ideaal, een heg op het zuiden niet.

Tomaten kun je tegen een warme muur of onder een afdakje zetten. Ze houden van warmte aan de voet en van een plek waar regen niet de hele dag op het blad valt — dat scheelt je later een hoop ellende.

De grond klaarmaken

Beide gewassen zijn zware eters. Ze vragen een bodem die voedzaam is en tegelijk water doorlaat, want natte voeten bij de wortels is precies wat je niet wilt.

Werk 5 tot 10 centimeter goed verteerde compost door de bovenste laag voordat je plant. Dat is voeding én structuur in één handeling, en het is de goedkoopste verbetering die je aan een moestuin kunt doen.

Werk je in een verhoogd bed, dan scheelt een hoogte van 20 tot 30 centimeter je rug en verbetert de afwatering. Voor een tuin op zware klei is dat het verschil tussen wel en geen oogst.

Ruimte per plant

Denk bij deze twee in vlakken, niet in rijen. In het vakkensysteem krijgt een grote plant één heel vak van 30 bij 30 centimeter, terwijl de kleinste soorten met 16 planten in zo’n zelfde vak staan.

Tomaten en aardappelen horen in de grootste maat, en eigenlijk nog ruimer. Je neemt met deze twee het hele seizoen een flink stuk grond in beslag, dus plan ze waar ze de ruimte krijgen en niet waar je later nog iets anders wilt zetten.

Bij rijen werkt een bedbreedte van 1,2 meter prettig: je komt van beide kanten bij het midden. Paden van 30 tot 60 centimeter zijn genoeg om te lopen en te schoffelen; wil je met een kruiwagen langs, houd dan 70 tot 75 centimeter aan.

Water geven

Geef water aan de voet, niet over het blad. Nat blad is de snelste weg naar een ziekte die je in deze familie juist wilt vermijden.

Water in de ochtend als je de keuze hebt. Dan droogt het blad overdag op en gaat de plant de nacht droog in. Blad dat ’s nachts nat blijft, is een uitnodiging.

Geef liever een keer flink dan elke dag een scheutje. Met een flinke gift bereikt het water de wortels; met een scheutje blijft het in de bovenste laag hangen en verdampt het.

Aardappelen vragen in het begin weinig en later meer. Zodra het loof boven de grond komt, moet de grond gelijkmatig vochtig blijven. Schommelen levert misvormde knollen op.

Aardappelziekte

De ziekte waar iedereen die deze twee teelt op een keer mee te maken krijgt, slaat toe in warm en vochtig weer. Ze treft het loof en gaat van daaruit verder: eerst donkere vlekken, dan rot.

Doe het blad niet nat, zet de planten niet dichter bij elkaar dan nodig, en haal een aangetaste plant weg zodra je het ziet. Laat het afval niet op de composthoop liggen; gooi het weg.

Hetzelfde organisme dat je aardappelen aantast, kan je tomaten aantasten. Dat is de reden dat je deze twee nooit naast elkaar zet en dat je het loof van de een niet tussen de ander laat vallen.

Oogsten

Tomaten oogst je zodra ze op kleur komen. Laat ze aan de plant rijpen zolang het weer meewerkt; bij aanhoudend vochtig weer pluk je ze liever eerder en laat je ze binnen verder rijpen.

Aardappelen oogst je in twee rondes. Je steekt de eerste knollen op als je ze nodig hebt, en zodra het loof afsterft haal je de rest eruit. Laat ze daarna een dag liggen om te drogen voordat je ze opbergt.

Beschadig bij het oogsten zo weinig mogelijk knollen. Elke beschadiging is een plek waar iets kan gaan rotten, en één rotte knol kan in de opslag de rest meenemen.

Waarom ze niet na elkaar in hetzelfde bed gaan

De ziektekiemen die deze gewassen treffen, blijven achter in de grond. Zet je het jaar daarop weer een nakomeling van dezelfde familie op die plek, dan staat je nieuwe plant meteen in de besmetting.

Een cyclus van 3 tot 4 jaar is de gangbare richtlijn, en in de klassieke schema’s staan deze twee daarom als één groep bij elkaar. Je plant ze dus niet na elkaar, en ook niet na een gewas dat verwant is.

Begin met de indeling van je bedden en schrijf de volgorde op voordat je zaait. Wie in het voorjaar weet welk vak volgend jaar waar komt, hoeft in de zomer niet te kiezen en gooit zo min mogelijk grond weg.