Vlinderbloemen telen: stikstof voor de bodem

Bonen, erwten en klaver zijn familie van elkaar. Ze hebben iets dat andere gewassen niet hebben: op hun wortels leven bacteriën die stikstof uit de lucht vastleggen en aan de plant geven. Dat maakt ze tot de enige groep in de moestuin die de grond iets teruggeeft in plaats van er iets uit te halen.

Je teelt ze dus om twee dingen. Om wat er aan de plant hangt — de peulen, het zaad, het blad — en om wat er in de grond achterblijft als de teelt klaar is.

Warmte en kou

Erwten verdragen kou en kunnen vroeg de grond in. Bonen niet: die hebben warme grond nodig en blijven liggen rotten als je ze te vroeg zaait. Zaai erwten in het vroege voorjaar, bonen pas als de nachten zacht zijn.

Zaai in giften in plaats van alles in één keer. Een rij erwten in maart, nog een in april, en je oogst spreidt zich uit over de zomer in plaats van dat je in een week alles moet verwerken.

Wil je eerder beginnen, kweek dan binnen voor en plant uit als de plantjes stevig zijn. Bonen verdragen dat slecht, erwten wel.

De grond

Zet deze groep niet op een bed dat je net zwaar hebt bemest. Stikstof hebben ze niet nodig, want ze halen het zelf uit de lucht; te veel voeding levert weelderig blad op en weinig peulen.

Waar ze wel van houden is een losse grond en een bodem die niet koud blijft. Werk er compost door van vorig jaar, geen verse mest, en laat de grond opwarmen voordat je zaait.

Kalk doet hier meer dan op veel andere bedden. Een bodem die iets kalkrijker is, helpt de bacteriën op de wortels hun werk doen en houdt de zuurtegraad op peil.

Ruimte en rijen

Zaai in rijen, niet in brede stroken. Tussen de rijen houd je ruimte om te schoffelen en om te oogsten zonder op de planten te trappen.

Werk je in vakken, dan past deze groep goed in het systeem van gelijke vakken: kleine zaaivakken voor de dichtst opeengezette teelten en grotere vakken voor de klimmers. Zo houd je structuur in je bed zonder dat je elk jaar opnieuw hoeft te meten.

Een bed van 100 tot 120 centimeter breed is voor de meeste tuinen de grens: je reikt van beide kanten tot het midden. Paden houd je op minimaal 30 centimeter, en waar je met een kruiwagen langs wilt, op 50 tot 60 centimeter.

Korte soorten en klimmers

Stambonen blijven laag en heb je geen rek voor nodig. Ze zijn de eenvoudigste keuze en je kunt ze in een smalle rij kwijt.

Stokbonen en sommige erwten klimmen en vragen een rek, een rij stokken of een net. Zet dat er op het moment dat je zaait neer, niet later; je beschadigt anders de wortels die er al staan.

Klimmers gebruiken de hoogte in plaats van de breedte. In een kleine tuin is dat winst: dezelfde grond levert meer peulen als je verticaal werkt.

Water en voeding

Geef water zodra de planten bloeien, en daarna gelijkmatig. Tijdens de bloei en de peulvulling gebeurt het echte werk, en een droogte in die weken kost je de oogst.

Geef geen voeding met veel stikstof. De plant regelt dat zelf via zijn wortelknolletjes, en extra stikstof gaat naar het blad.

Een beetje kalium in de bloei helpt de peulen vullen. Compost aan het begin van het seizoen is voor de meeste grond voldoende.

Klaver en groenbemesters

Je hoeft niet te wachten op een eetbare oogst om van deze familie te profiteren. Klaver en andere vlinderbloemige groenbemesters kun je zaaien op een bed dat je een seizoen leeg laat.

Je maait ze voordat ze zaad zetten en laat het maaisel liggen of werkt het onder. Zo gaat de stikstof die de plant heeft verzameld naar de grond, precies waar je volgende gewas hem kan gebruiken.

Dit is de eenvoudigste manier om een stuk tuin te laten herstellen zonder dat het braak ligt en wegwaait.

Bladluis en vogels

Bladluis is de vaste gast op de jonge scheuten. Wees terughoudend met spuiten, want de hulp die je gratis krijgt is er ook: een lieveheersbeestje eet er per dag makkelijk 100 op.

Vogels pikken aan jonge erwten en bonen, en duiven trekken hele rijen omhoog als ze de kiemplanten vinden. Een net over de rij tot de planten stevig zijn, is de eenvoudigste oplossing.

Zaai wat extra en accepteer verlies. Wie voor de vogels en voor zichzelf zaait, houdt genoeg over.

Oogsten en bewaren

Peulen oogst je jong en vaak. Blijf plukken, ook als je ze niet meteen nodig hebt: een plant die zijn peulen kwijt is, maakt nieuwe aan.

Bonen voor de droge oogst laat je aan de plant rijpen tot de peul leerachtig aanvoelt. Trek ze dan in één ronde weg en hang ze binnen na om ze helemaal te laten drogen.

Bewaar het droge zaad in een gesloten pot op een droge plek. Laat het pas uit de peul als het zaad hard is; zaad dat nog vochtig is, beschimmelt in de pot.

Wat deze groep achterlaat

Als je de planten met wortel en al weghaalt, verdwijnt ook de stikstof die ze hebben verzameld. Laat de wortels dus zitten: knip de plant boven de grond af en woel de grond niet om.

Wat achterblijft is een bed dat klaar is voor een gewas dat veel vraagt, en dat is precies waarom deze groep in de schema’s direct voor de zware eters staat.

Zet de groep zelf niet telkens op dezelfde plek. De plagen die bonen en erwten treffen, blijven in de grond achter — voor sommige gewassen is het advies om ze pas zes jaar later op dezelfde plek terug te zetten.

Schrijf de volgorde op voordat je zaait. Wie in maart weet welk bed volgend jaar aan de beurt is, hoeft in juli niets meer te bedenken.