Wortels en knollen telen

Onder deze groep vallen twee verschillende dingen. De ene helft groeit een wortel: peen, pastinaak, rode biet, radijs. De andere helft groeit een knol onder de grond: de aardappel. Ze stellen andere eisen aan de grond, maar ze delen één eigenschap — wat je oogst, zit onder de oppervlakte, en dus zie je een probleem pas als je het opgraaft.

Dat is de belangrijkste reden om voor deze groep wat extra tijd te nemen bij het begin. Een slechte start zie je niet aan het blad, maar aan de oogst.

De grond

Wortels willen diepte en geen obstakels. Elke steen of kluit in de weg betekent een knik in de wortel, en dat is precies de reden dat een peen er soms uitziet als een vork.

Graaf het bed een keer goed door en hark het daarna alleen nog glad. Hoe fijner de grond boven de wortel, hoe rechter hij groeit.

Gebruik geen verse mest. Op verse mest maakt de plant blad in plaats van wortel, en het blad is waar de wortelvlieg op afkomt. Compost van vorig jaar is wel goed.

Een verhoogd bed van 20 tot 45 centimeter hoog verbetert de drainage en de bodemwarmte. Op zware klei is dat het verschil tussen een rechte peen en een mislukte oogst.

Zaaien en dunnen

Zaai wortels en radijs in rijen, niet in brede stroken. In een rij houd je ruimte om te schoffelen zonder de wortels te raken, en je houdt overzicht over wat er opkomt.

Dun de rij uit zodra de plantjes bovenkomen. Zet wortels 5 tot 7 centimeter uit elkaar; dichter op elkaar en je oogst blijft klein. Doe het dunnen in de avond, als de wortelvlieg niet vliegt, en schoffel de resten meteen onder.

Radijs is de snelle oogst in deze groep. Zaai hem tussen de rijen van de langzame gewassen: hij is klaar voordat de wortels er ruimte nodig hebben, en hij breekt de grond voor ze open.

Zaai om de paar weken een kort rijtje radijs in plaats van alles in een keer. Dan heb je het hele voorjaar door iets te oogsten in plaats van één week te veel.

Aardappelen poten

Aardappelen poten begint weken voor het poten zelf. Zet de poters op een lichte, vorstvrije plek met veel lucht; na ongeveer vier tot zes weken hebben ze korte, stevige scheuten en gaan ze de grond in.

Zet de vroege rassen 30 tot 35 centimeter uit elkaar, met 40 tot 45 centimeter tussen de rijen. Voor de midden- en late rassen houd je 38 tot 40 centimeter aan, met 60 tot 75 centimeter tussen de rijen; die planten worden groter en hebben meer ruimte nodig.

De poters gaan ongeveer 5 centimeter diep de grond in. Dieper is niet beter: de plant moet zichzelf omhoog werken.

Werk met vakken of rijen die je makkelijk kunt overzien. Verdeel een bed desnoods in blokken van een vierkante meter, dan weet je bij het aanaarden precies waar je moet zijn.

Aanaarden

Zodra de stengels boven de grond komen, aar je ze aan: je schuift grond tegen de plant aan zodat er een rug ontstaat. Dat doet twee dingen. Het houdt de nieuwe knollen uit het licht, en het beschermt het loof tegen late vorst.

Herhaal het aanaarden naar behoefte, telkens als de plant weer boven de rug uitkomt. De knollen groeien namelijk boven de poter, niet eronder — een plant die te weinig grond boven zich heeft, levert groene aardappelen op.

Blijf weg van het loof tijdens het aanaarden. Breek je een stengel af, dan kost dat de plant een deel van zijn blad en dus een deel van zijn oogst.

Water geven

Geef deze gewassen gelijkmatig water, met name zodra de knollen of wortels zich vullen. Schommelen tussen droog en nat levert misvormde of gescheurde wortels op.

Water in de ochtend en aan de voet. Nat blad is waar schimmels op afkomen, en bij aardappelen is dat precies de ziekte die je hele oogst kan kosten.

Blijf na het aanaarden van het bed af. Elke keer dat je eroverheen loopt, drukt de grond in elkaar waar de knollen moeten groeien.

Oogsten

Radijs oogst je zodra hij de maat heeft die je wilt. Laat hem niet staan: hij wordt hol en scherp.

Wortels oogst je door ze los te steken met een vork en ze daarna voorzichtig uit de grond te trekken. Draai het loof direct boven de wortel af tot een klein stompje in plaats van het af te snijden; een afgesneden bladsteel gaat rotten in de bewaring.

Aardappelen oogst je in twee rondes. Je steekt de vroege knollen op als je ze nodig hebt, en als het loof afsterft haal je de rest eruit. Snijd het loof af voor de aardappelen die je wilt bewaren en laat ze nog twee weken in de grond; de schil wordt harder en de knollen rijpen verder af.

Beschadig bij het oogsten zo weinig mogelijk. Elke beschadiging is een plek waar iets kan gaan rotten, en één rotte knol neemt de rest mee.

Bewaren

Aardappelen bewaar je op een koele, vorstvrije en goed geventileerde plek. De beste temperatuur ligt rond 4 tot 7 graden; onder de 5 graden zet het zetmeel in de knol om in suiker, en dat proef je.

Wortels bewaar je in zand of in een kist met vochtig papier op een koele plek. Laat ze niet in een gesloten zak: zonder lucht gaan ze schimmelen.

Biet en pastinaak verdragen vorst en mogen blijven staan tot je ze nodig hebt, zolang de grond niet dichtgevroren is.

Waarom deze groep een vaste plek houdt

Wat je uit deze groep oogst, verdwijnt met de wortel mee de grond uit. Tegelijk laat het gewas zelf weinig achter: er blijft geen bladmassa over die de grond voedt.

Daarom komt deze groep in de klassieke schema’s na de bladgroenten, die de bodem juist met voeding en organisch materiaal achterlaten. De vaste volgorde over je bedden is dan ook geen formaliteit maar het mechanisme zelf.

Zet de groep niet jaar na jaar op dezelfde plek. De aaltjes en schimmels die deze gewassen treffen, bouwen zich op waar hun gastheer telkens terugkomt.

Teken de indeling voordat je zaait. Wie in februari weet welk vak wat wordt, oogst in oktober zonder verrassingen.